Ustawą z dnia 23 grudnia 1999 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych
Ustawą z dnia 23 grudnia 1999 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wprowadzono niemal powszechny obowiązek składek na ubezpieczenie społeczne, a w konsekwencji i ubezpieczenie zdrowotne. W ramach określonych tą ustawą obowiązkiem ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych są objęte osoby uzyskujące przychody m.in. na podstawie umów o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia (art. 750 K.c.).
Wobec takich postanowień ustawy wielu moich wyborców zgłasza wątpliwości interpretacyjne dotyczące obowiązku ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych u osób pełniących funkcje członków zarządu spółek prawa handlowego wyłącznie na podstawie uchwały zgromadzenia wspólników (walnego zgromadzenia akcjonariuszy), nie mogą bowiem uzyskać jednoznacznych odpowiedzi w swoich oddziałach ZUS. W moim przekonaniu w tym przypadku nie występuje obowiązek ubezpieczenia, gdyż członkowie zarządu niepozostający ze spółką w żadnym stosunku cywilnoprawnym i stosunku z zakresu prawa pracy wykonują funkcje członka zarządu na podstawie przepisów Kodeksu handlowego. A zatem nie może tu mieć zastosowanie art. 750 K.c.
I jeszcze jedna sprawa. W zakładowych układach pracy dość powszechne są postanowienia o przyznawaniu pracownikom nagród okolicznościowych związanych z jubileuszem zakładu pracy, przy czym przyznanie takiej właśnie nagrody jubileuszowej wiąże się ze spełnieniem przez pracownika warunków określonych w układzie zbiorowym. W myśl § 2 pkt. 1 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (DzU nr 161 poz. 1106 ze zm.) nie stanowią podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i społeczne ˝nagrody jubileuszowe (gratyfikacje), które według zasad określających warunki ich przyznawania przysługują pracownikowi nie częściej niż co 5 lat˝.
Jak wynika z cytowanego przepisu z podstawy wymiaru składek wyłączone są nagrody wypłacane pracownikom, które spełniają łącznie dwie przesłanki:
1) są to pieniężne nagrody jubileuszowe (gratyfikacje), a do takich bez wątpienia należy nagroda okolicznościowa z okazji jubileuszu zakładu pracy; jeżeli układ zbiorowy pracy przewiduje tę nagrodę w formie np. jednomiesięcznego wynagrodzenia zasadniczego z pewnością nie można tej nagrody utożsamiać z nagrodą rzeczową, a tym bardziej z ekwiwalentem pieniężnym nagrody rzeczowej, co praktykują w swoim orzecznictwie oddziały ZUS,
2) muszą być określone zasady przyznawania tych nagród, z których wynika, że przysługują nie częściej niż co pięć lat; w myśl art. 771 Kodeksu pracy te zasady mogą być określone w układzie zbiorowym pracy.
Tymczasem ZUS odmawia wyłączenia z podstawy wymiaru składek nagród okolicznościowych z okazji jubileuszu zakładu pracy, spełniających powyższe kryteria. Wobec zgłoszonych wyżej problemów proszę o udzielenie odpowiedzi na poniższe pytania:
1. Czy członek zarządu spółki prawa handlowego, pełniący tę funkcję na podstawie uchwały zgromadzenia wspólników i niepozostający ze spółką w stosunku pracy ani w jakimkolwiek stosunku cywilnoprawnym, podlega obowiązkowi składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne od wynagrodzeń otrzymanych z tytułu pełnionej funkcji?
2. Czy członek zarządu spółki prawa handlowego, pełniący tę funkcję na podstawie uchwały zgromadzenia wspólników i jednocześnie pozostający ze spółką w stosunku pracy, podlega obowiązkowi składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne od łącznych wynagrodzeń otrzymanych ze stosunku pracy oraz z tytułu pełnionej funkcji czy tylko ze stosunku pracy?
3. Czy nagroda okolicznościowa z tytułu jubileuszu zakładu pracy, wypłacana pracownikom na podstawie zakładowego układu zbiorowego pracy nie częściej niż raz na pięć lat, podlega składkom na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne?
Z poważaniem
Poseł Romuald Ajchler
Warszawa, dnia 16 lutego 2000 r.