Szanowny Panie Ministrze! Burmistrz miasta Hel p. Mirosław Wądołowski zwrócił się do mnie jako
Szanowny Panie Ministrze! Burmistrz miasta Hel p. Mirosław Wądołowski zwrócił się do mnie jako posła woj. pomorskiego z prośbą o podjęcie inicjatywy ustawodawczej w sprawie uchylenia rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 1949 r., opublikowanego w Dzienniku Ustaw nr 21, poz. 138 z 1949 r., dotyczącego wprowadzenia ograniczeń w rejonach umocnionych: Hel, Redłowo, Sobieszewo, Kępa Oksywska i Westerplatte.
W uzasadnieniu burmistrz stwierdza, że w ww. rozporządzeniu wprowadzone zostały ograniczenia czynności prawnych, których skuteczność uzależniona jest od zezwolenia właściwej władzy wojskowej. W szczególności § 3 uzależnia skuteczność przeniesienia prawa własności nieruchomości i przeniesienie użytkowania na nieruchomościach oraz zawarcie umowy najmu lub dzierżawy nieruchomości i pomieszczeń, od uzyskania zezwolenia władzy wojskowej. Zasady obrotu nieruchomościami określone rozporządzeniem Rady Ministrów powodują ograniczenie dysponowania prawem własności przez mieszkańców Helu i innych miejscowości wymienionych w rozporządzeniu. Stanowią znaczne ograniczenie gospodarowania nieruchomościami gminnymi, i tak np. sprzedając lokale mieszkalne na rzecz najemców, gmina winna jest pod rygorem nieważności zawieranych umów uzyskać najpierw zezwolenie stosownej władzy wojskowej.
Wprowadzone tymże rozporządzeniem ograniczenia dotyczyły specyficznego okresu powojennego i intencją ustawodawcy było sprawowanie pełnej kontroli w miejscowościach strategicznie ważnych dla obronności kraju. Od wielu lat Hel jest miejscowością otwartą dla osób niebędących mieszkańcami miasta, w szczególności dla turystów. Praktycznie martwy jest przepis § 5 ww. rozporządzenia, w myśl którego zamieszkanie i pobyt uzależnione są od uzyskania zezwolenia władz wojskowych. Stosowanie w całości treści rozporządzenia powoduje praktycznie niemożność promocji miasta dla celów turystyki i rekreacji. Mieszkańcy Helu żyją z turystyki.
Należy w szczególności wskazać, że formę czynności prawnej przeniesienia własności nieruchomości reguluje art. 158 Kodeksu cywilnego. W związku z obowiązywaniem rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 1949 r. o wprowadzeniu ograniczeń w rejonach umocnionych... dla ważności przeniesienia własności nieruchomości na wymienionych terenach wymagana jest zgoda właściwych władz wojskowych. Nie wszystkim notariuszom jest znana treść rozporządzenia (w szczególności notariuszom z południa Polski) i nie domagają się oni przedłożenia zezwolenia władzy wojskowej na nabycie nieruchomości, sporządzając akt przenoszący własność, który w rezultacie okazuje się z mocy prawa nieważny. Stan taki powoduje niepewność obrotu prawnego, bowiem mimo zachowania właściwej formy, nie dochodzi do skutecznego przeniesienia własności. W komentarzach do art. 158 Kodeksu cywilnego nie ma informacji o obowiązywaniu rozporządzenia. Stąd prawdopodobnie brak wiadomości u osób będących notariuszami. Analizując treść § 5 rozporządzenia, należy uznać, że w dzisiejszej ocenie prawnej stanowi on naruszenie swobód obywatelskich, ale nieprzestrzeganie obowiązującego aktu prawnego również należy uznać za naganne. Cel rozporządzenia w dacie jego uchwalenia był istotny i zasługiwał na ochronę prawną. W dzisiejszej rzeczywistości stanowi przepis prawa nieodpowiadający wymogom legislacyjnym, jest aktem prawnym archaicznym, częściowo martwym i nieprzestrzeganym. Narusza zasadę swobody zawierania umów, ogranicza prawo własności i prawa obywatelskie. W tym stanie rzeczy uchylenie rozporządzenia jest uzasadnione prawnie.
Zwracam się w związku z powyższym do pana ministra z interpelacją o wyjaśnienie powyższej kwestii, o przedstawienie stanowiska oraz o odpowiedź na pytanie, czy MON przewiduje zmianę bądź uchylenie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 1949 r.
Z poważaniem
Poseł Longin Pastusiak
Warszawa, dnia 12 listopada 1999 r.