Od szeregu lat, najczęściej w wyniku współpracy międzynarodowej placówek naukowych, szereg polskich pracowników nauki
Od szeregu lat, najczęściej w wyniku współpracy międzynarodowej placówek naukowych, szereg polskich pracowników nauki odbywało przewody habilitacyjne w uczelniach Czechosłowackiej Republiki Socjalistycznej, a następnie Republiki Czeskiej oraz Republiki Słowackiej. Uzyskany w wyniku tychże procedur habilitacyjnych stopień naukowo-dydaktyczny docenta uznano w Polsce za równoważny z istniejącym w Rzeczypospolitej Polskiej stopniem doktora habilitowanego. Taki stan rzeczy trwał - według mojej wiedzy - co najmniej do końca 1997 r. Jestem w posiadaniu wydanych w tym okresie przez Ministerstwo Edukacji Narodowej zaświadczeń o uznaniu czeskiego i słowackiego stopnia docenta za równoważny z polskim stopniem ˝doktor habilitowany˝.
Na początku ub. r. szereg habilitujących się we wspomnianych krajach doktorów - obywateli polskich zostało zaskoczonych nowym w przedmiotowej sprawie stanowiskiem Ministerstwa Edukacji Narodowej. Pomimo uzyskanych jeszcze w 1997 r. w ministerstwie zapewnień i wbrew realizowanej dotąd praktyce, osoby, które pomyślnie zakończyły w Republice Czeskiej i Republice Słowackiej przewód habilitacyjny, otrzymały z kierowanego przez pana ministra resortu informację, iż zdobyty przez nich zagraniczny stopień naukowy nie jest równoważny ze stopniem ˝doktor habilitowany˝. Wieloletni trud naukowy, finansowe nakłady ze strony habilitantów oraz ich macierzystych placówek naukowych oraz bezcenny w toku kariery naukowej czas zdają się - w świetle nowego stanowiska ministerstwa - iść na marne. W świetle tego pracownicy naukowi, którzy w dobrej wierze i najczęściej za sugestią własnych polskich uczelni podejmowali się odbycia habilitacji zagranicznej (traktowanej przez poszczególne placówki naukowe jako akt współpracy międzynarodowej), zdają się być po kilku latach pracy nad taką habilitacją na powrót w punkcie wyjścia.
Odnosząc się do wniosków w sprawie uznania równoważności wspomnianych stopni naukowych, Ministerstwo Edukacji Narodowej obecnie wskazuje, że polski stopień ˝doktor habilitowany˝ jest równoważny z czeskim i słowackim stopniem ˝doktor vied˝ (DrSc.). Prezentując takie stanowisko, ministerstwo powołuje się na niepublikowane porozumienie rządu PRL i CSRS z 16 grudnia 1987 r. o równorzędności dokumentów o wykształceniu, stopniach i tytułach naukowych wydawanych w PRL i CSRS. Ten ostatnio powołany stopień, jak się okazuje w świetle ustawodawstwa wspomnianych państw, jest w Republice Czeskiej i Republice Słowackiej najwyższym tytułem naukowym, warunkiem zdobycia którego jest dorobek w postaci utworzenia własnej szkoły naukowej uznawanej w kraju i za granicą oraz wypromowanie własnych doktorantów. Wydaje się, że zestawienie obu tytułów, polskiego doktora habilitowanego i zagranicznego doktora vied, jest w sposób oczywisty nieadekwatne. Jest ono kwestyjne, tym bardziej iż nie dalej niż rok temu osoby habilitowane w Czechach i na Słowacji otrzymywały w MEN uznanie uzyskanej w tych krajach habilitacji jako równoważnej z polskim stopniem ˝doktor habilitowany˝. Dodam, że jako podstawę prawną takiego stanowiska podawano także powołane wcześniej porozumienie międzyrządowe z 1987 r., co prawda stosowane teraz z inną intencją.
Konieczność uznania ekwiwalentności omawianej habilitacji zagranicznej z rodzimym stopniem dr. hab. nie budzi wątpliwości również ze względu na fakt, iż wymogi stawiane habilitantom w Republice Czeskiej i Republice Słowackiej, w tym i przebieg przewodu habilitacyjnego, posiadają identyczne elementy, co procedura w RP, a w pewnych aspektach są one nawet bardziej rygorystyczne. Opinię tę potwierdzają uczeni polscy, w tym także uczestniczący w takich przewodach profesorowie tytularni naszych uczelni. W związku z powyższym zapytuję pana ministra:
1. Jakie przyczyny spowodowały zmianę wieloletniego stanowiska Ministerstwa Edukacji Narodowej w sprawie równorzędności stopnia docenta uzyskanego w Republice Czeskiej i Republice Słowackiej ze stopniem doktora habilitowanego w Rzeczypospolitej Polskiej?
2. Czy wobec wspomnianej zmiany stanowiska MEN resort przewidział okres dostosowawczy dla obywateli polskich znajdujących się w toku postępowań habilitacyjnych w Czechach i na Słowacji, tak aby uwzględnić chronione przez Konstytucję RP ich prawa słusznie nabyte?
3. Ile osób posiadających w wyniku habilitacji przeprowadzonych we wspomnianych krajach tytuł docenta uzyskało dotychczas w RP stopień doktora habilitowanego?
4. Jaki stopień naukowy przysługuje w RP osobom z czeskim lub słowackim stopniem docenta, które dotychczas nie otrzymały zaświadczenia o równoważności ich stopnia z polskim stopniem ˝doktora habilitowanego˝?
5. Dlaczego nie dokonano publikacji wspomnianego wyżej porozumienia międzyrządowego z 1987 r.?
6. Jak zamierza pan minister uregulować status osób ubiegających się o uznanie w RP ich - omawianej tutaj - zagranicznej habilitacji, mając na względzie dobro ich kariery naukowej?
7. Ilu pracowników nauki - obywateli polskich znajduje się obecnie w toku przewodów habilitacyjnych w Republice Czeskiej i Republice Słowackiej?
8. Czy uważa pan minister za słuszne dalsze utrzymywanie stanu prawnego zakładającego uznawanie za ekwiwalentne polskiego stopnia ˝doktor habilitowany˝ i zagranicznego stopnia ˝doktor vied˝? Czy w związku z tym zamierza pan minister spowodować zmianę stanu prawnego (porozumienia międzyrządowego) w tej sprawie?
Poseł Tadeusz Jacek Zieliński
Warszawa, dnia 29 grudnia 1998 r.